ÇÖLÜN TAŞA KAZINMIŞ HAFIZASI: HEGRA VE NEBATİ UYGARLIĞININ SESSİZ İHTİŞAMI Arabistan’ın kuzeybatısında, bugün Suudi Arabistan sınırları içinde yer alan Hegra ya da tarihsel adıyla Al-Hijr, çölün ortasında yükselen sessiz bir taş arşiv gibidir. İlk bakışta sadece kayalara oyulmuş anıtsal mezarlardan ibaretmiş gibi görünse de, burası gerçekte antik dünyanın en sofistike ticaret ağlarından birini kurmuş Nebati uygarlığının ekonomik, kültürel ve dini gücünün somut bir tezahürüdür. Nebatiler denildiğinde akla çoğunlukla Petra gelir. Oysa Hegra, bu medeniyetin yalnızca periferisindeki bir yerleşim değil, Petra’dan sonra en önemli ikinci kentsel merkezidir. MÖ 1. yüzyıl ile MS 1. yüzyıl arasında özellikle büyük bir gelişim gösteren bu kent, tütsü, mür, baharat ve aromatik reçinelerin taşındığı ticaret yollarının kilit kavşaklarından biri hâline gelmiştir. Çöl, dışarıdan bakıldığında sert ve yoksul bir coğrafya gibi görünür; fakat ticaret yollarını kontrol eden toplumlar için servetin en...